Sporen in woestijnzand; het eeuwenoude verhaal van Sehel

De enorme acacia lijkt speciaal aan de oever van het eiland Sehel geplant om onze felucca aan vast te leggen. Op het dek van zijn sierlijke Egyptische zeilboot heeft Shaban een enorme pot met een uitbundig bloeiende oleander staan.

tekst en foto's Hannie Halma

Bovenaan de helling komen we al snel de hongersteen tegen, een enorm rotsblok, doorkliefd door een centimeters brede breuk. Daarin staat een eeuwenoud verhaal geschreven in lange rijen uitgebeitelde hiërogliefen, die vertellen over de zeven jaren van rampspoed. Enorme droogte teisterde Egypte zo'n drieduizend jaar geleden en de hongersnood was groot. Farao Djoser hoopte hier verandering in te brengen, door aan drie goden te offeren: Khnum-Re, Satet en Anuket. Het was Khnum-Re, de ramkoppige god, die het rijzen en dalen van het water regelde. Hij beheerde ook de sleutel van de poort naar de twee grotten waar de nijlpaardgod Hapi woonde. Pas als die poort werd geopend, kon het water gaan stijgen. Maar offeren alléén was niet voldoende! In een droom werd het de farao duidelijk dat hij ook de vervallen tempels moest laten herstellen. Pas dan zou het water weer zo overvloedig door de Nijl stromen dat het vruchtbare slib ook de oevers zou bedekken. En zo gebeurde het. De mensen en het land herstelden zich van deze zware jaren en het leven werd weer opgepakt.

Links van de hongersteen valt direct een opeenstapeling van rotsblokken op. Het is een imponerende verzameling. In bijna elk blok zijn inscripties gebeiteld, zoals namen van farao's, omlijst door cartouches en vergezeld van hun beeltenis. Ook namen van eenvoudiger mensen, zoals kapiteins en soldaten, zijn er te vinden.
Samen met Shaban klim ik verder, op zoek naar de inscriptie die Horemheb, eens kapitein in het koninklijke leger, en daarna tot farao gekroond, hier in de rotsen uitbeitelde. Ik denk verschillende malen dat ik hem gevonden heb, maar steeds ontdekt Shaban weer een sprekend gelijkende kopie. Het duurt even, maar dan vinden we de enige echte afbeelding: Horemheb, in aanbiddende houding. Ongelooflijk fascinerend zijn die oude teksten en afbeeldingen! Ze maken mede dat het een bijzondere plek is.

Wind doet enorme zandwolken opstuiven, zodat ons uitzicht beperkt blijft tot een tiental meters. Dan worden de daken van de eerste Nubische huizen zichtbaar. Een groot deel van de woningen heeft, in ieder geval voor een aantal kamers, een rondlopend dak. Dat geeft binnen een enorm veilig, beschut gevoel, maar biedt nog meer voordelen. Tijdens de zomer is het in deze kamers koeler en het blijft er in de winter beduidend langer behaaglijk. En dat is prettig, zo diep in het zuiden van Egypte.
Ook hier valt me de bijzondere sfeer op van de smalle zitkamer. Niet alleen door het dak, dat al vanaf anderhalve meter hoogte aan zijn ronding begint, ook door de typische beschildering van de lange wanden, met de lichtblauwe, geschilderde lambrisering, die, onderbroken door een donkerblauwe lijn, overgaat in het helderwit van het plafond. Van planken van oude palmbomen zijn lange banken getimmerd, die beide lange wanden vullen. Bedekt met dikke kussens bieden ze comfortabele zitplaatsen.
Op de lemen vloer ligt een groot, bont kleed. Het is een fijne speelplaats voor de kleintjes en tijdens de gezamenlijke maaltijden schaart iedereen zich hier rond de schalen met brood, bonen en geitenkaas. De maaltijd dient niet alleen om de honger te stillen, maar is vooral belangrijk als gelegenheid om te lachen, te praten en plannen te maken.

Een enkel klein gat in de muur zorgt voor frisse lucht. Eerder zag ik hierdoor de gekko verdwijnen, nadat hij zijn werk had gedaan. Muggen en vliegen maken geen kans als hij zich vliegensvlug over de muren beweegt. En terwijl zijn bolle ogen speuren naar nieuw voedsel, kan hij zich zelfs over het plafond verplaatsen. De zuignapjes aan zijn poten zorgen ervoor dat hij niet naar beneden stort. Behendig manoeuvreert hij van de ene naar de andere kant van de kamer. Zelfs voor de kat is hij niet bang. Die maakt dan ook niet veel kans. En als het de kat dan toch lukt de gekko te grijpen, levert hem dat bijna nooit het hapje op, dat hij in gedachten had. De gekko laat het achterste deel van zijn staart los en verdwijnt naar buiten, zonder verdere beschadigingen. Het verstoort de eerste weken zijn gevoel voor evenwicht, maar dat lost zich in de loop der tijd vanzelf op. Want dan is zijn staart weer aangegroeid.

De halfzus van Shaban spreekt Engels, zo is me verteld. En zij zal me meenemen naar het enorme gebouw, dat honderden meters verderop in de kale vlakte staat. Het is een imponerend schoolgebouw dat de overheid er heeft laten plaatsen, maar gebaseerd op niet helemaal realistische verwachtingen. Op de twee reusachtige verdiepingen zijn maar vier schoollokalen in gebruik, en een enkele kantoorruimte.
Gedisciplineerd zitten de kinderen op hun kleine stoelen en pas als de juffrouw of meester iets vraagt, wapperen ze op een grappige manier met hun handen in de lucht. Iedereen wil vandaag een beurt krijgen om me te laten horen hoe goed ze zijn. Het enkele jongetje dat niet gehoorzaam genoeg is, krijgt een paar flinke tikken met een stok op zijn handen. Het maakt weinig indruk…